Co daje ajurweda?

Być może nigdy nie spotkałeś się z pojęciem ajurwedy. Warto poznać ten hinduski system wiedzy medycznej wywodzący się ze starożytności. Ajurweda leczy choroby o podłożu fizycznym, psychicznym i duchowym, może też pomóc gdy inne metody leczenia zawodzą.

Geneza tradycyjnego systemu medycznego

Ajurweda uczy jak zachować harmonię między ciałem a duchem, pokazuje jak utrzymać zdrowie oraz jak zapobiegać i leczyć choroby. Trudno ustalić dokładną datę powstania ajurwedy — system ten jest częściowo opisany w księgach Wedy, świętych zapisach hinduistycznych. Wedy powstały prawdopodobnie pomiędzy 1500 a 500 rokiem przed naszą erą, ale sama ajurweda jest znacznie starsza, bowiem zanim została spisana, krążyła w przekazie ustnym przekazywanym z pokolenia na pokolenie.

Najstarsze teksty ajurwedyjskie zawierają szczegółowe opisy procedur diagnostycznych, receptur ziołowych oraz technik chirurgicznych. Charaka Samhita i Sushruta Samhita, dwa fundamentalne dzieła ajurwedy, opisują ponad 700 gatunków roślin leczniczych oraz zasady ich stosowania w zależności od konstytucji pacjenta. System ten rozwinął się w wyniku wielowiekowych obserwacji zależności między środowiskiem naturalnym, rytmami biologicznymi człowieka a jego stanem zdrowia.

Powiązanie z praktykami jogi

W ostatnim czasie bardzo popularne jest ćwiczenie jogi — niektórzy praktykują ją, ponieważ asany działają uspokajająco i kojąco na układ nerwowy, skutecznie eliminując napięcia. Ajurweda stanowi leczniczy aspekt jogi, joga natomiast duchowy aspekt ajurwedy. Joga poprzez ćwiczenia fizyczne i medytacje pomaga w osiągnięciu harmonii ciała i umysłu, natomiast ajurweda stanowi całościową filozofię życia.

Z tego systemu filozoficznego wywodzi się joga, ale nieznajomość jednego nie jest równoznaczna z nieznajomością drugiego. Wiele osób praktykujących jogę nie wgłębia się w tajniki ajurwedy, a system ten ma na celu dotarcie do źródła problemu i pozbycie się negatywnych emocji oraz napięć zakorzenionych w ciele. Każda choroba fizyczna zaburza stan emocjonalny, osłabia układ nerwowy i wymaga leczenia na dwóch płaszczyznach — cielesnej i duchowej.

W praktyce ajurwedyjskiej ciało traktowane jest jako manifestacja umysłu, a objawy fizyczne stanowią jedynie zewnętrzny wyraz głębszych zaburzeń energetycznych. Dlatego terapeuci ajurwedyjscy analizują nie tylko symptomy chorobowe, ale także styl życia pacjenta, nawyki żywieniowe, relacje międzyludzkie oraz reakcje emocjonalne na różne sytuacje życiowe.

Podejście do zaburzeń psychicznych

W obecnych czasach spokój umysłu jest tym, czego poszukujemy najbardziej, tym bardziej że tempo życia i bycie w ciągłym stresie nie sprzyjają osiągnięciu harmonii. Sam sposób odżywiania jest już powodem, że stale odczuwamy niedobory, a dokładając do tego zanieczyszczenie środowiska i skażoną wodę, łatwo dojść do wniosku, że cywilizacja ogarnięta jest wielkim kryzysem zdrowotnym.

W konsumpcyjnym i materialistycznym świecie niewiele możemy zrobić dla swojej duszy. Z pomocą przychodzi ajurweda — uczy prostoty w podejściu do dóbr materialnych, minimalizmu, zadowalania się tylko tym, co jest nam rzeczywiście niezbędne. Ajurweda zakłada, że powinniśmy żyć w jedności z naturą, powracając do tego, do czego zostaliśmy pierwotnie stworzeni. Taki rodzaj egzystencji stanowi przeciwwagę dla obecnego życia pełnego niepokojów, napięć i lęków.

Ajurwedyczne podejście do zaburzeń emocjonalnych opiera się na koncepcji trzech dosh — vata, pitta i kapha — które reprezentują różne energie rządzące zarówno ciałem, jak i umysłem. Nadmiar lub niedobór którejkolwiek z nich prowadzi do dysharmonii przejawiającej się fizycznymi dolegliwościami oraz problemami psychicznymi. Według tej filozofii depresja może wynikać z nadmiaru kaphy, stany lękowe z nadmiaru vaty, a agresja i gniew z nadmiaru pitty. Leczenie polega na przywróceniu równowagi między tymi energiami poprzez odpowiednią dietę, aromaterapię, zioła oraz praktyki medytacyjne.

Techniki regulacji emocji w ajurwedzie

Ajurweda oferuje konkretne narzędzia do zarządzania emocjami:

• Pranajama — kontrolowane techniki oddechowe regulujące przepływ energii życiowej i uspokajające umysł
• Abhyanga — codzienny masaż ciała olejami dobranymi do typu konstytucji, który wycisza nadpobudliwy układ nerwowy
• Shirodhara — terapia polegająca na powolnym wylewaniu ciepłego oleju na czoło, przynosząca głęboką relaksację i oczyszczenie mentalnych bloków
• Medytacja sattwa — praktyki uspokajające umysł i prowadzące do stanu czystej świadomości
• Rasayana — terapie odmładzające wykorzystujące ziołowe preparaty wzmacniające odporność psychiczną

Zasady zdrowego życia według ajurwedy

Aby być zdrowym, według ajurwedy należy przede wszystkim zapobiegać chorobom, a dopiero potem leczyć te istniejące. System ajurwedy stara się zweryfikować, na co i po co tracimy mnóstwo energii życiowej. Bez rozwoju duchowego nie będziemy w stanie osiągnąć spokoju ducha, a co za tym idzie — zdrowia fizycznego.

Mistrzowie ajurwedy znani są z tego, że potrafią doskonale panować nad swoimi emocjami. Jest to trudna sztuka, ale przy odrobinie skupienia i wejrzenia w siebie może się udać każdemu. Ajurweda nie zastąpi na pewno klasycznej medycyny, może być stosowana jedynie jako komplementarne wsparcie, natomiast dla osób, które czują się związane z filozofią ajurwedyjską, stanowi podstawę w rozwiązywaniu duchowych rozterek.

Codzienne praktyki ajurwedyjskie

Ajurweda zaleca wprowadzenie do codziennego rytmu życia szeregu nawyków sprzyjających zdrowiu:

1. Dinacharya — dzienny rozkład dnia zgodny z naturalnymi rytmami biologicznymi. Wczesne wstawanie (przed wschodem słońca), regularne posiłki o stałych porach, aktywność fizyczna dostosowana do pory dnia
2. Ritucharya — sezonowe dostosowywanie diety i stylu życia. Latem preferowanie chłodzących pokarmów, zimą ciepłych i odżywczych potraw
3. Oczyszczanie języka — usuwanie toksyn gromadzących się na języku każdego ranka specjalnym skrobakiem
4. Płukanie jamy ustnej olejem — praktyka zwana ganduszą, polegająca na płukaniu ust olejem sezamowym lub kokosowym przez kilka minut
5. Nasya — aplikowanie kropli olejku do nosa w celu oczyszczenia dróg oddechowych i uspokojenia umysłu

Dieta zgodna z konstytucją

Jednym z fundamentów ajurwedy jest personalizacja diety w zależności od indywidualnej konstytucji (prakriti). Nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich — to, co jest zdrowe dla osoby o konstytucji vata, może być szkodliwe dla osoby pitta. Ajurwedyczna diagnostyka pozwala określić dominującą doszę i na tej podstawie dobrać odpowiednie produkty spożywcze.

Osoby o konstytucji vata powinny unikać suchych, zimnych i lekkich pokarmów, preferując ciepłe, wilgotne i odżywcze dania. Typ pitta wymaga chłodzących i łagodzących produktów, unikając ostrych przypraw i nadmiernie kwaśnych potraw. Konstytucja kapha natomiast odnajduje równowagę w lekkich, rozgrzewających i ostrych smakach, minimalizując ciężkie, tłuste i słodkie pokarmy.

Rola ziół w terapii ajurwedyjskiej

Ajurweda wykorzystuje bogatą farmakopę roślinną, w której każda roślina ma dokładnie określone właściwości energetyczne i terapeutyczne:

• Ashwagandha — adaptogen wzmacniający odporność na stres i równoważący układ nerwowy
• Brahmi — roślin wspierająca funkcje poznawcze i uspokajająca nadmierną aktywność umysłu
• Triphala — mieszanka trzech owoców o właściwościach oczyszczających i regulujących trawienie
• Tulsi — święta bazylia o działaniu przeciwzapalnym i immunomodulującym
• Kurkuma — silny przeciwutleniacz i naturalny środek przeciwzapalny

Preparaty ziołowe w ajurwedzie nie są stosowane w izolacji — zawsze dobierane są kompleksowo, uwzględniając interakcje między składnikami oraz indywidualną konstytucję pacjenta. Terapeuci ajurwedyjscy tworzą spersonalizowane mieszanki ziołowe, które nie tylko leczą objawy, ale przywracają fundamentalną równowagę w organizmie.