Kontrolne badanie krwi warto wykonywać regularnie, nawet gdy nic nas nie boli. Przy przedłużającym się złym samopoczuciu lub niejasnych objawach chorobowych morfologia należy do pierwszych zleceń diagnostycznych. Wyniki laboratoryjne można częściowo zinterpretować samodzielnie — przed wizytą u lekarza — jeśli rozumie się podstawowe parametry i ich normy.
Niecierpliwość w oczekiwaniu na diagnozę jest naturalna, zwłaszcza gdy mamy już na ręku wydruk z laboratorium, ale termin wizyty u specjalisty wypada za kilka dni. Większość laboratoriów umieszcza na wydruku nie tylko wartości liczbowe, lecz także przedziały referencyjne określające normę — dzięki temu od razu widać, czy dany parametr mieści się w dopuszczalnym zakresie, czy wykracza poza niego.
Parametry czerwonokrwinkowe
Same liczby na wydruku często nie wystarczają — chcemy wiedzieć, za co odpowiada dany składnik i dlaczego jego poziom ma znaczenie diagnostyczne. Hemoglobina to czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach odpowiedzialne za transport tlenu z płuc do tkanek obwodowych. Jej stężenie zmienia się w zależności od wieku i płci. U dorosłych kobiet norma wynosi 11,5–16,0 g/dl (7,2–10,0 mmol/l), u mężczyzn 12,5–18,0 g/dl (7,8–11,3 mmol/l). Wartości poniżej dolnej granicy mogą sugerować niedokrwistość, nadmierne przekroczenie górnej — zagęszczenie krwi lub choroby szpiku. Prawidłowa gospodarka elektrolitowa także wpływa na parametry morfologiczne, dlatego niedobory minerałów potrafią odbić się na wynikach krwi.
Funkcja nerek
Kreatynina powstaje w wyniku przemiany materii mięśniowej i jest wydalana przez nerki. Można ją oznaczyć zarówno w surowicy krwi, jak i w moczu. Podwyższone stężenie kreatyniny wskazuje na pogorszoną filtrację kłębuszkową — im wyższa wartość, tym słabsza wydolność nerek. U osoby dorosłej norma wynosi 53–115 µmol/l (0,6–1,3 mg/dl). Przekroczenie tego zakresu wymaga niezwłocznej konsultacji lekarskiej i dalszej diagnostyki, ponieważ przewlekłe schorzenia nerek często rozwijają się bezobjawowo przez długi czas.
Zakres podstawowego badania
Oprócz morfologii, która dostarcza informacji o hemoglobinie i innych parametrach czerwonokrwinkowych, badanie krwi zazwyczaj obejmuje lipidogram. Ten panel pokazuje stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz trójglicerydów. Podwyższony cholesterol LDL i triglicerydy zwiększają ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Istotny jest również poziom glukozy na czczo — wartości powyżej normy mogą sygnalizować stan przedcukrzycowy lub cukrzycę typu 2. Często zleca się też oznaczenie TSH, hormonu tyreotropowego przysadki mózgowej regulującego pracę tarczycy. Zaburzenia funkcji tarczycy manifestują się zmęczeniem, wahaniem masy ciała, problemami skórnymi i zaburzeniami nastroju, zwłaszcza u kobiet.
Umiejętność samodzielnego odczytania wyników podstawowych badań jest przydatna, ale szczegółowa interpretacja i dobór dalszej diagnostyki należą do lekarza. Pacjent ma prawo do wyczerpującego wyjaśnienia znaczenia poszczególnych parametrów, pytania o wątpliwości i omawiania kolejnych kroków terapeutycznych. W sprawach zdrowia ani lekceważenie wyników, ani samoleczenie nie są dopuszczalne — należy zadawać pytania i domagać się merytorycznej odpowiedzi.
Bardzo przydatne informacje, zawsze dobrze umieć samemu sprawdzić swoje wyniki badań.
W swoim życiu miewałam często badania krwi, bywało, że nie było miesiąca żeby mi tych badań nie zlecano, nauczyłam się już całkiem dobrze odczytywać takie wyniki, zresztą są one dosyć proste, bo obok naszych wyników podane są także widełki prawidłowych odczytów, łatwo więc zauważyć czy mieścimy się w normie czy może coś jest nie tak.